Görkem Günay’ın Gözünden…
Uluslararası Bizans Çalışmaları Kongresi’ni disiplinin varlık gösterebildiği kurum ve ülkelerdeki araştırmacıların ve ilgililerin küresel ölçekte bir araya geldiği bir şenliğe benzetiyorum. Sadece ikinciye katıldığım halde, kongrenin en anlamlı yanının katılımcılara bir komünitenin parçası olduklarını hissettirmesi, benzer ya da bazen oldukça farklı fakat en az eşit derecede ilgi çekici çalışmalar yapan araştırmacıları bir araya getirmesi olduğunu düşünüyorum. Ağustos ayında Viyana’da yirmi beşincisi düzenlenen etkinlik, benim katıldığım ikinci kongreydi.
Venedik ve Padova’da 2022 senesinde gerçekleştirilen önceki etkinlik özellikle de Türkiyeli araştırmacılar için pek çok açıdan buruk geçmişti. Etkinliğin hâlâ pandemi sonrasında devam eden normalleşme sürecinde yapılmasının ötesinde, kongrenin planlandığı şekilde İstanbul’da yapılamaması, organizasyonun devredilmesinin ardından Free Communication oturumlarındaki bildirilerin ikinci bir değerlendirmeden geçirilmesi, Türkçenin kongre dillerinden çıkarılması ve nispeten kısa sürede programın uyarlanmış olması gibi çeşitli zorluklar yaşanmıştı. Buna karşın Türkiye’den gelen bizantologların Venedik’teki varlığı ve katkısı dikkat çekiciydi.
Kendi sınırlı deneyimim dolayısıyla ister istemez iki etkinliği karşılaştırdığımda, Viyana’daki kongrenin disiplinimizin hem Türkiye’deki gelişimi hem de uluslararası mecrada Türkiyeli ve Türkiye’de çalışan araştırmacıların görünürlüğü açısından sevindirici ve umut verici olduğunu düşünüyorum. Yaklaşık bin beş yüz kişinin katıldığı, curcunası pek de eksik olmayan kongredeki gayriresmî Türkiye heyeti ana oturumlara konuşmacı olarak katılan, tematik oturumları ya da yuvarlak masa tartışmalarını düzenleyen, bildiri sunan, poster sunumu yapan veya katılımcı olarak etkinlikte varlık gösteren Türkiyeli ya da Türkiye’den gelen araştırmacılardan oluşmaktaydı.
Bizans çalışmaları alanında bu ölçekte üretim yapan ve araştırmacı yetiştiren diğer ülkelerle kıyaslandığında, Türkiye’deki araştırmacıların çeşitli nedenlerle yaşadığı sıkıntılara ek olarak, bu tip uluslararası etkinliklere katılabilmelerinin önünde bir engel daha bulunuyor: vize problemi. Bildirisi kabul edildiği ve katılım ücretini ödediği halde vize alamadığı için kongreye katılamayan meslektaşlarımızı düşündüğümüzde Türkiye’den gelen katılımcı sayısının başka koşullar altında daha da fazla olacağını düşünmemek elde değil. Türkiye heyetinin kalabalığı ülkemizdeki Bizans araştırmalarının özellikle son on yılda aldığı ivmenin ve potansiyelimizin bir göstergesi. Bu doğrultuda, aralık ayında Ankara’da uzun bir aradan sonra ikincisi düzenlenecek ulusal kongrenin de çok önemli bir adım olduğunu düşünüyorum; heyecanla bekliyorum.
Akademik programa ve özet kitabına internet sitesi üzerinden ulaşmak mümkün. Etkinliğin ölçeği, süresi ve oturumların eşzamanlılığı göz önüne alındığında, aynı kongreye katılmış olsak da her katılımcının takip ettiği program ve dolayısıyla deneyimi birbirinden farklı oluyor. Fakat bu konuyu ve takip ettiğim oturumları notlarımın özellikle dışında tutuyorum. Onun yerine, yazıyı etkinliğe dair iki gözlemle sonlandıracağım.
Araştırmacılar arası iletişim ve iş birliğinin ötesinde, kongre özellikle yayın hayatının başındaki araştırmacılar için oldukça yararlı yan etkinliklere de ev sahipliği yaptı. Bunlar arasında en dikkat çekeni, dergi editörlerinin ve yayıncıların öğrenciler ve kariyerinin başındaki araştırmacılarla bir araya geldiği “Student and Early Career Networking Event”. Söz konusu etkinlik sunumlardan sonra gerçekleştirilen bir akşam buluşmasıydı. Ancak bunun yanında, kongrenin gerçekleştirildiği Viyana Üniversitesi kampüsünde kongre boyunca açık olan kitap sergi alanı da benzer bir amaca hizmet etti. Brepols, Brill, Cambridge University Press, Dumbarton Oaks Publications, Routledge ve başka pek çok akademik yayınevinin stantlarında son çıkan kitapları görmek ve incelemek mümkündü. Ayrıca araştırmacılar ilgili stantların başında sergi süresince yayınevlerinin editörleriyle olası kitap projeleriyle ilgili sohbet etme ve yayın süreçleriyle ilgili bilgi alma imkânı buldu. Bunun özellikle de doktorasını yeni tamamlamış araştırmacılar için çok değerli bir fırsat olduğunu düşünüyorum.
Kongreye dair değinmek istediğim son konu ise önceki Bizantolog bülteninde de söz edilen çevre hassasiyetiyle ilgili. Sürdürülebilirliğin özellikle böylesi büyük ölçekli organizasyonlarda göz önünde bulundurulması gereken bir konu olduğunu düşünüyorum. Katılımcılara verilen eşantiyonların en azından kısmen geri dönüştürülmüş malzemelerden üretilmiş olması Venedik’teki kongreden de aşina olduğumuz bir durumdu. Viyana’daki kongrede bu konudaki hassasiyetin artmış olduğunu gördük. Katılımcılara yeniden kullanılabilir su mataraları hediye edildi ve kongre boyunca etkinlik alanında içilebilir temiz su bulunduruldu. Ayrıca, tüm kahve molaları ve resepsiyonlarda kullanılan kaplar ve bardaklar yeniden kullanılabilir şekilde tasarlanmış, büyük bir kısmı da geri dönüştürülmüş malzemeden üretilmişti. Son olarak tüm ikramlarda vegan ve vejetaryen seçeneklerin sunulması hem daha çevre dostu hem de daha kapsayıcı bir etkinliği mümkün kıldı.